Lokale STEM-allianties als gamechanger

Iedereen wint wanneer STEM lokaal verankerd is

Een sterke economie waarop we een inclusieve, veilige samenleving kunnen bouwen, is volgens Françoise Chombar, voorzitter en medeoprichter van Melexis, ons gemeenschappelijk doel waar we naar streven. Maar om dat doel te bereiken, hebben we meer STEM-talenten van alle soorten nodig. Tijdens het Symposium Technisch Onderwijs stelt ze de STEM-alliantie voor als deel van de oplossing.

Triple Trouble

Europa zit in woelig vaarwater. Vanuit het Verre Oosten groeit de economische druk, aan de oost- en zuidgrenzen woedt geopolitieke instabiliteit en vanuit het Westen klinkt een steeds minder voorspelbare Amerikaanse stem. Volgens Françoise Chombar, medeoprichter van Melexis en voormalige voorzitter van het STEM-platform, bevindt Europa zich in een 'Triple Trouble'.

Die internationale spanningen raken aan onze economische slagkracht, onze technologische autonomie en onze manier van samenleven. "Europa moet zelf kunnen beslissen hoe technologie wordt vormgegeven, ten dienste van de samenleving, de mensen en met respect voor milieu en toekomstige generaties", stelt Chombar die meer dan tien jaar voorzitter was van het STEM-platform, een adviesraad van de Vlaamse Regering die onder meer jongeren aanmoedigt om een STEM-opleiding te volgen.

Maar net daar wringt het schoentje. De uitdagingen worden complexer en technologischer, terwijl ons oplossingsvermogen moeite heeft om gelijke tred te houden. En de zwakste schakel? STEM.

No STEM, no party

De roep om meer STEM-profielen, klinkt luider dan ooit. Toch gaat het volgens Chombar niet alleen over meer experten. "We hebben ook betere STEM-competenties nodig binnen de brede bevolking. Die zijn belangrijker dan ooit tevoren en dat beseffen we allemaal", stelt ze.

"De STEM-alliantie is een netwerk van STEM-partners in een bepaalde regio die zich samen engageren"

Paradoxaal genoeg zijn er nog nooit zoveel STEM-initiatieven geweest op alle niveaus als nu. Toch evolueren de cijfers in de verkeerde richting. Het aandeel STEM-profielen in het secundair onderwijs daalt met ongeveer 1,5 procentpunt ten opzichte van het aandeel in 2021-2022.

Daarom stelt Chombar met het STEM-platform een fundamentele oplossing voor: lokale STEM-allianties. "De STEM-alliantie is een netwerk van STEM-partners in een bepaalde regio die zich samen engageren. Het zijn bedrijven, het onderwijs, lokale overheden en de brede burgermaatschappij", duidt Chombar.

De kern? Een bottom-upbenadering. Niets moet, alles mag. Maar wie meedoet, engageert zich op lange termijn, met een heldere rolverdeling en een gedeelde ambitie en taal.

What's in it for me?

De vraag rijst natuurlijk welke voordelen een STEM-alliantie de vier partners biedt. "Een terechte vraag", volgens Chombar.

Scholen

Voor scholen betekent de samenwerking vooral een levensechte leeromgeving. Infrastructuur wordt gedeeld tussen bedrijven en onderwijs, waardoor leerlingen en leerkrachten in contact komen met de praktijk, met actuele technologieën en materialen. Dat vraagt wel flexibiliteit, autonomie en beleidsruimte.

Bedrijven

Voor bedrijven is de return net zo duidelijk. Ze krijgen toegang tot jong talent met frisse ideeën en misschien wel potentiële toekomstige medewerkers. Door een efficiënt samenwerkingskader met scholen kunnen ze mee richting geven aan curricula, zodat die beter aansluiten bij reële noden op de arbeidsmarkt. Dat versterkt niet alleen het bedrijf zelf, maar het volledige economische weefsel.

Lokale overheden

De rol voor lokale overheden is vooral weggelegd als de facilitator. Ze zijn aanwezig in alle levensfasen van elke burger en kennen de lokale uitdagingen en kansen. Zo heeft een landbouwregio andere noden dan een regio gelegen nabij de haven. Daarnaast kunnen lokale overheden de andere drie partners verbinden met elkaar en ervoor zorgen dat de communicatie en coördinatie soepel loopt. "Op termijn levert dat sociale verbondenheid op", klinkt het.

"Een STEM-alliantie is geen zero-sum game. Iedereen heeft erbij te winnen"

Maatschappij

Maar uiteindelijk draait het om de jongeren en hun ouders. Volgens Chombar zijn er drie factoren die bepalend zijn voor de STEM-keuze van jongeren:

1. STEM-identiteit: Ik voel dat STEM iets voor mij is. Ik ben er goed in. Ik heb er plezier in.
2. STEM-kapitaal: In mijn rugzak zitten relevante STEM-ervaringen, contacten en rolmodellen.
3. STEM-veld: Ik voel mij thuis in een STEM-omgeving en word aangemoedigd.

Vooral voor meisjes blijkt die laatste factor cruciaal te zijn. Daarom moet STEM een menselijk gezicht krijgen. Lokale rolmodellen en gastleerkrachten vanuit de bedrijfs- en onderzoekswereld kunnen hier een steentje aan bijdragen. STEM-kapitaal kan ook worden opgebouwd in andere dan formele leercontexten. Daarom is het wenselijk dat ook vrijetijdsinitiatieven in een STEM-alliantie worden ingebed. "Als die drie factoren goed zitten, dan komt het met de STEM-ambitie van jongeren ook goed", aldus Chombar.

Voor ouders is het dan weer heel belangrijk dat hun kinderen een goede job vinden die past bij hun talenten en toekomstbestendig is.

Hoop en opportuniteit

Het concept van de STEM-alliantie ligt op tafel bij de minister. Adviezen en aanbevelingen werden gegeven en uitgewerkt. Verschillende partijen hebben zich al geëngageerd en de volgende stap is een concrete bestuurlijke verankering.

"Let's move fast and mend things" is dan ook de persoonlijke slogan van Chombar. Hiermee doelt ze op het operationaliseren en verbeteren van wat er al is. "Van de bestaande actoren en initiatieven tot de huidige knowhow. Alles wat er al is moeten we beter aan elkaar koppelen en duurzaam verwortelen."

Maar zo'n duurzaam systeem kan enkel opgebouwd worden als alle partners intrinsiek gemotiveerd zijn. Laat het duidelijk zijn: een STEM-alliantie is geen zero-sum game waarbij de ene wint en de andere verliest. Integendeel, iedereen heeft erbij te winnen. Die oproep sluit naadloos aan bij de intrinsieke motivatieleer (SDT).

Ten eerste zorgt verbondenheid voor een gemeenschappelijk doel, waarbij we niemand proberen achter te laten. Autonomie betekent dat elke actor de nodige beleidsruimte krijgt om eigen accenten te leggen, wat vertrouwen vraagt. Tenslotte zijn er de competenties die gericht zijn op de toekomst. "Omdat de wereld razendsnel verandert, hebben we nood aan innovatie en oplossingsvermogen." Precies in het samenspel van die drie pijlers ontstaat de intrinsieke motivatie om van ambitie ook echte impact te maken.